Jaap van Manen

Bestuurders en contracten

door Jaap van Manen,

Een slimme koopman sluit alleen contracten af die hij volledig doorziet. Dit speelt onder andere bij de inkoop en de verkoop, de financiering, de pensioenregelingen en de beloning van werknemers.

De tegenpartij is vaak ook een slimme koopman, maar kan ook een particulier zijn of een niet zo slimme koopman. Het kan in het voordeel van de slimme koopman zijn als de tegenpartij het contract niet helemaal doorziet. De slimme koopman kan in dit geval voorwaarden in het contract opnemen die leiden tot onverwachte nadelen bij de tegenpartij. Ook kan dit leiden tot min of meer ingecalculeerde voordelen bij de koopman zelve (als hij dat overdrijft echter dan leidt dit uiteindelijk wel tot een slechte reputatie en is de slimme koopman toch niet zo’n slimme koopman).

Het zijn van koopman bestaat voor een deel uit het slimmer zijn dan anderen. Dat slimmer zijn dan de anderen kan desastreus zijn en soms zelfs leiden tot de eigen ondergang. Veel bankiers en verzekeraars dachten dat zij slimmer waren dan anderen en tekenden contracten die zij zelf niet helemaal begrepen. Ook veel niet-financiële ondernemingen sluiten ingewikkelde contracten met allerlei soorten tegenpartijen en hebben vervolgens de grootste moeite om hun eigen risico’s te doorgronden en hun eigen financiële positie te bepalen.

Slimme bestuurders van ondernemingen denken als slimme kooplui. Dat denken houdt in dat de onderneming waarvoor zij verantwoordelijk zijn alleen contracten afsluit die op het niveau van het bestuur volledig begrepen kunnen worden. Als een onderneming contracten sluit die niet op het niveau van het bestuur begrepen kunnen worden, dan zijn die contracten niet geschikt voor de onderneming, of de bestuurders zijn niet geschikt voor deze ondernemingen.

In boeken over strategie wordt veel gesproken over het belang van de kerncompetenties. Een goede manier om te onderzoeken of het bestuur beschikt over de noodzakelijke competenties, is het voorleggen van een aantal contracten in de sfeer van de inkoop en de verkoop, de financiering, etcetera, om vervolgens na te gaan of alle contracten door één of meer bestuurders volledig begrepen worden. Dat kan uiteraard plaatsvinden aan de hand van een aantal exemplaren die in overleg met interne en externe juristen worden geselecteerd. Commissarissen doen er goed aan zich te vergewissen dat het bestuur van de onderneming in staat is om de contracten die de onderneming sluit ook daadwerkelijk te begrijpen. Als dat niet zo is, is er sprake van een probleem dat niet te lang mag duren.