Jaap van Manen

Een vijandig bod legt de ware aard van een belegger bloot

Door Jaap van Manen,

Dit stuk is tevens gepubliceerd op 19 december in het Financieele Dagblad.

Veel bestuurders en commissarissen die ik spreek, zien het belang van verantwoord ondernemen. Zij zien dat het belangrijk is om winst te maken die niet is gebaseerd op het teleurstellen van klanten (zoals bij woekerpolissen), op roekeloosheid (zoals bij het werken met te weinig eigen vermogen) of op het overtreden van wetten (zoals bij omkoping). Veel bestuurders en commissarissen willen verder gaan. Zij zien dat research en development een kwestie is van een lange adem. Ook zien zij dat het belangrijk is om het tegenovergestelde te doen van roofbouw plegen op de werknemers en het milieu.

Bestuurders en commissarissen die invulling willen geven aan hun verantwoordelijkheid op lange termijn, hebben aandeelhouders nodig die oog hebben voor het belang van verantwoord ondernemen. Dat vraagt om beleggers met visie die het lange termijnbeleid van de onderneming willen ondersteunen. In de Nederlandse polder geschieden veel beleggingen via pensioenfondsen. We mogen aannemen dat pensioenfondsen oog hebben voor de lange termijn, zich niet alleen laten leiden door het belang van korte termijn koerswinst en derhalve bij uitstek belang hechten aan verantwoord ondernemen. Onze polder heeft behoefte aan pensioenfondsen die kiezen voor verantwoord beleggen.

De pensioenfondsen in onze polder besteden ruimschoots aandacht aan het verantwoord ondernemen. Zij laten zich horen op aandeelhoudersvergaderingen. Wat daar door of namens pensioenfondsen wordt gezegd, getuigt van veel wijsheid en van een goed ontwikkeld verantwoordelijkheidsgevoel. Helaas is dit maar één kant van de medaille. Het beleggingsbeleid van pensioenfondsen is namelijk ook gericht op het maximaliseren van beleggingswinst. Regelmatig leggen bestuurders van pensioenfondsen uit dat zij de beste beleggers kunnen inhuren en bij het beleggen ook een behoorlijk risico kunnen nemen. Het lijkt er bij zo’n uitleg op dat alleen de beleggingswinst nog telt. Bestuurders en commissarissen van ondernemingen worden aldus geconfronteerd met aandeelhouders die twee gezichten tonen. Enerzijds zien zij het gezicht van een verantwoordelijke belegger die zich laat horen op de aandeelhoudersvergadering en anderzijds het gezicht van een belegger die uit is op winst op korte termijn. Die laatste belegger kan vrijelijk beslissen om aandelen te verkopen van een onderneming waar zojuist een goede bijdrage is geleverd aan de aandeelhoudersvergadering en vervolgens kiezen voor het kopen van aandelen van een onderneming waar, uit een oogpunt van verantwoord ondernemen, heel wat op aan te merken is.

Pensioenfondsen zetten hun geld in waar ze kunnen verdienen. Punt uit. In dit verband is de opstelling van pensioenfondsen in het geval van vijandige overnames buitengewoon interessant. Beleggers die zich vooral laten leiden door winst en niet veel op hebben met verantwoord ondernemen, zijn dol op vijandige overnames. De dreiging alleen al dwingt bestuurders om zich te richten op de korte termijn belangen van aandeelhouders en om principes die strijdig zijn met het korte termijn belang van de aandeelhouders aan de laars te lappen. De uitkomst van een poging tot vijandige overname hoeft overigens helemaal niet in strijd te zijn met verantwoord ondernemen zolang de zittende beleggers bereid zijn om ook in een overnamestrijd zelf verantwoord te blijven handelen.

Bij een overnamestrijd mogen wij op zijn minst van beleggers verwachten dat zij verder kijken dan naar de hoogte van het overnamebod en zich ook laten leiden door het belang van verantwoord ondernemen. Onderzoek naar de intenties van de overnemende partij past daarbij, evenals onderzoek naar het gedrag van die partij bij voorgaande overnames. Ook kunnen zij zich vergewissen van de bereidheid van een overnemende partij om toezeggingen te doen, bijvoorbeeld door het uitsluiten van gedwongen ontslagen uitsluitend omwille van korte termijn winstgevendheid. Een pensioenfonds dat geen concessies doet op het punt van verantwoord ondernemen, verdient het om buitengewoon serieus te worden genomen door bestuurders en commissarissen van ondernemingen.

De deelnemers van het pensioenfonds zouden gebaat zijn bij een verantwoording van het bestuur van het pensioenfonds omtrent de afwegingen die het maakt bij het al dan niet aanbieden van hun stukken in het geval van een vijandige overname. Het bestuur kan dan laten zien dat het alleen geïnteresseerd is in beleggingswinst als het streven daarnaar niet in strijd is met de ruimte die het als belegger wil geven voor het verantwoord ondernemen. Zo helpt een vijandig bod om inzicht te verkrijgen in de ware aard van de belegger.