Jaap van Manen

Europa, Europa, Europa

door Jaap van Manen,

Dit wordt mijn laatste column in Het Financieele Dagblad. In het begin van 2016 komt de Monitoring Commissie Corporate Governance Code met voorstellen voor een update van de Corporate Governance Code, die geldt voor Nederlandse beursfondsen. Het ligt voor de hand dat over die voorstellen discussie zal plaatsvinden. In Het Financieele Dagblad zullen waarschijnlijk meerdere stukken verschijnen met opinies omtrent de voorstellen van de commissie. Zelf ben ik voorzitter van die commissie. In een periode waarin de voorstellen van de commissie ter discussie staan in Het Financieele Dagblad, kan ik niet ook medewerker zijn van deze krant. Een columnist is, hoe onafhankelijk ook, in zekere zin een medewerker van de krant.

Het zijn van columnist is mij bijzonder goed bevallen. Schrijven is leuk en het lezen en horen van reacties is dat ook. Het werk heeft mij ook geschokt. Tweemaal heb ik geschreven over vluchtelingen en dat leidde tot emotionele reacties op de website van de krant. Een deel van de lezers schijnt de redelijkheid te verliezen als het om vluchtelingen gaat. Kennelijk voelen velen van ons zich zo bedreigd dat de toon verandert. De druk waaronder mensen menen te staan, gaat nogal eens ten koste van de kwaliteit van hun oordeelsvorming. Dat mensen het niet met mij eens zijn vind ik boeiend en uitdagend. Een columnist waar iedereen het mee eens is, kan beter worden afgeschaft. Het gaat juist om het debat. Maar het is de toon die de muziek maakt. En die toon is bij het vluchtelingendebat heel anders dan bij andere debatten waar ik aan heb deelgenomen.

Een afsluitende column is een goede reden om terug te kijken op wat ik zoal geschreven heb. Ik heb de ruimte gegeven en genomen om over een breed scala van onderwerpen te schrijven. Zo af en toe ging het over Europa. Misschien had ik daar wel meer over moeten schrijven, want het belang van een sterk Europa kan niet genoeg benadrukt worden. Voor de oplossing van veel grote problemen is Nederland te klein. Vraagstukken op het gebied van persoonlijke en economische veiligheid vragen om oplossingen op Europees niveau. Voor het oplossen van vraagstukken op wereldniveau is Europa onontbeerlijk. En dat Europa functioneert buitengewoon moeizaam. Als we dat niet veranderen, ziet het er niet goed voor ons uit.

De politiek leiders in Europa hebben in de afgelopen jaren veel problemen opgelost. Meestal waren zij te laat met hun besluiten en het democratische gehalte van de besluitvorming in Europa is onvoldoende.Bij een overzichtelijk probleem zoals de schulden van Griekenland liepen de gemoederen al flink op. Ook daar zagen wij reacties waarbij de menselijke kant van het Griekse drama nogal eens uit het oog werd verloren. Als ik kijk naar de emoties rond het vluchtelingendebat vraag ik mij af of Europa sterk genoeg is om deze relatief nieuwe crisis het hoofd te bieden en tegelijkertijd trouw te blijven aan de eigen idealen.

Medemenselijkheid is zo’n ideaal, net zo goed als democratie en vrijheid van meningsuiting. Omdat er geen sprake is van een goed functionerende democratie op Europees niveau ligt de sleutel voor de oplossing van deze crisis bij regeringsleiders op nationaal niveau. Die regeringsleiders richten zich, uitzonderingen daargelaten, vooral op het nationaal belang en krijgen juist vanwege de emoties die hoog zijn opgelopen, te weinig ruimte om te handelen in het belang van Europa en de daarbij behorende idealen.
Soms lijkt het erop dat het debat over Europa wordt gevoerd door naïeve Eurofielen aan de ene kant en felle nationalisten aan de andere kant. De realiteit is volgens mij dat veel mensen in Europa zich verbonden voelen met het land waarin zij wonen en tegelijkertijd teleurgesteld zijn in het functioneren van Europa. De idealen die ten grondslag liggen aan de Europese samenwerking worden breed gesteund, maar worden op politiek niveau onvoldoende uitgedragen.

Europa kan volgens mij alleen succesvol zijn als het een volwaardige democratie wordt met moedige leiders die zich laten leiden door het belang van Europa en de daarbij horende idealen. Alleen dan kunnen wij problemen zoals de vluchtelingenstroom het hoofd bieden. Het is nog een lange weg en we hebben niet veel tijd meer. Wat mij betreft zijn voor de komende tijd drie dingen belangrijk: Europa, Europa en Europa.