KLM wil managers lozen, maar gaat dat wel?

Dit is een Volkkrant-artikel waarbij Derkjan van der Leest een bijdrage aan heeft geleverd.

Luchtvaartmaatschappij KLM heeft te veel managers, vindt directeur Pieter Elbers. Sommige KLM-afdelingen werken zelfs met negen managementlagen. Daar moeten er best twee tussenuit kunnen, vindt de topman, zodat het bedrijf efficiënter en goedkoper kan opereren. Maar zijn negen lagen er echt zo veel voor een bedrijf van 33 duizend man, en kun je daar zonder problemen in snijden? Vier vragen over managementlagen.
(Door: Joost van der Meer, Eric van den Outenaar 12 december 2014)

Zijn negen managementlagen echt te veel?

'Voor een bedrijf als KLM zijn negen lagen helemaal niet zo gek', zegt Derkjan van der Leest, hoogleraar Strategisch Management bij de Vrije Universiteit. 'Het is een enorm karwei om te organiseren dat al die vluchten op tijd aankomen, op elkaar aansluiten en dat alle bagage meekomt. En elk van de radertjes in dit geheel is ondergebracht bij een aparte afdeling.'

De managers van elke afdeling moeten ervoor zorgen dat de raderen in elkaar blijven grijpen, legt Van der Leest uit. Hoeveel managers je daarbij nodig hebt wordt bepaald door de zogeheten 'span of control', ofwel de hoeveelheid mensen die een manager kan aansturen. 'Meestal ligt die bij een man of tien, twintig.' Als een team te groot wordt voor een manager komt er een teamleider bij, en elke manager moet zelf ook weer worden aangestuurd. Bij een bedrijf met meer dan dertigduizend werknemers gaat dat hard. 'Zo wordt de top van KLM een hele kerstboom'.

Ron Meyer, hoogleraar ondernemingsstrategie, denkt dat de grote hoeveelheid managers bij KLM vooral historisch zo gegroeid is. Ondertussen kan het bedrijf het best met wat minder management af, zegt hij. 'Door de bank genomen is dat vaak heel goed: hoe minder lagen er zijn, hoe minder kans op ruis. De beslissingen aan de top bereiken de werknemers sneller.'

Wat doet zo'n manager eigenlijk?

'Bij KLM is het de bedoeling dat iedere werknemer zich zoveel mogelijk kan richten op zijn of haar onderdeel van het proces', zegt van der Leest. 'Als hun werk niet aansluit op wat een andere afdeling doet, wordt van de manager verwacht dat hij dit oplost.'

Als de vluchtplanners bijvoorbeeld een vliegtuig 's nachts laten aankomen, moeten de onderhoudsmensen dezelfde nacht aan het werk. Als die daar geen zin in hebben, gaat hun manager daarover praten met de teamleider van de vluchtplanners. 'Managers bij KLM zijn dus vooral conflicthanteerders.'

Dat managers de problemen van hun werknemers oplossen, is volgens management-consultant Rodrick steeds minder vaak nodig. 'Door het toenemende opleidingsniveau hebben mensen minder behoefte aan sturing.' Waar er vroeger wel per vijf mensen misschien een teamleider of coördinator was, worden de teams tegenwoordig steeds groter.

Gaat er niets mis als je je managers wegstuurt?

'Zo'n reorganisatie kan goed gaan', zegt Van der Leest, 'mits zij gepaard gaat met een cultuurverandering. Als je met minder managers hetzelfde werk wil doen, moet iedere manager namelijk leren om meer verantwoordelijkheid te nemen.'

De hoogleraar vindt het niet handig om zo'n operatie te combineren met een bezuiniging, zoals KLM doet. 'Als je mensen wegstuurt, ondermijn je ook de toewijding bij de overblijvende werknemers.' Die zullen dan juist minder geneigd zijn om verantwoordelijkheid en daarmee risico's te nemen, waardoor het langer duurt om beslissingen te nemen en problemen op te lossen.

Een ander nadeel is dat de doorstroming naar de top moeilijker wordt, zegt Meyer. 'De vele managementlagen dienen vaak als een opleidingstraject naar de top, verklein je de pool met managers dan verklein je ook de kweekvijver. Je houdt minder mensen over om een geschikte bestuursvoorzitter uit te kiezen.'

Doen andere bedrijven hetzelfde als KLM?

Ja. Philips heeft recent bij zijn consumentendivisie zijn managementlagen teruggebracht van acht naar vijf. Het bedrijf zet die exercitie voort met de afsplitsing van zijn lichtdivisie en samenvoeging van de consumenten- en gezondheidstak. De Rabobank snoeit in zijn lokale banken en kan met minder regiodirecteuren toe. Op allerlei plekken zijn grote bedrijven bezig lagen managers weg te snijden.

De goedkopere concurrentie van KLM kan het werk al vanaf het begin met minder managers af. 'Maar dat komt doordat ze een ander soort dienst leveren', zegt van der Leest. Prijsvechters als Ryanair en Easyjet vliegen alleen van de ene plaats naar de andere, en regelen daarbij geen aansluitende vluchten. 'Logistiek is dat veel minder ingewikkeld, dus heb je ook minder managers nodig om de boel te organiseren.'

Link naar het originele stuk: http://www.volkskrant.nl/