Jaap van Manen

Maak de eigen auto overbodig

door Jaap van Manen,

We praten al lang onaardig over de NS. Daarmee maken we een domme indruk. De situatie bij de NS vloeit voort uit keuzes die we zelf hebben gemaakt. De door ons gekozen politici vonden het ooit nodig netbeheer en netgebruik te splitsen. Deze politici hebben een situatie doen ontstaan waarbij bezuinigd werd op kwaliteit, bijvoorbeeld op het gebied van elektrische voorzieningen. Het wordt tijd dat wij ons gaan realiseren dat wij zelf kunnen bepalen wat de kwaliteit zal zijn van het OV in de toekomst.

Wat mij betreft kunnen we over de kwaliteit van het OV niet ambitieus genoeg zijn. Als voorbeeld noem ik het stedelijk vervoer. In een stad als Amsterdam is naast de fiets het OV het meest ideale middel om te reizen, zolang je maar geen bestemming hebt buiten de stad.
Tram, bus, metro en veerboot zorgen voor goede verbindingen. Met behulp van internet en apps is de snelste weg via het OV snel te vinden. Zelfs het woon-werkverkeer kan in de stad met OV prima plaatsvinden.

Heel anders wordt het als de gemeentegrenzen worden overschreden. Het typische forensen is voor veel mensen, ook in de dichtbebouwde gebieden zoals de Randstad, vaak niet goed te doen met OV. Dat hangt samen met een verkeerde structuur van het totale netwerk (men moet grote omwegen maken en overstappen met soms wachttijden) en de haperende systemen op het spoor. Denk onder meer aan storingen in de Schipholtunnel.

De niet goed passende structuur van het net hangt vooral samen met hetgeen we geërfd hebben. De loop van de meeste spoorlijnen is terug te voeren naar tijden die ver achter ons liggen. In een oogopslag kun je aan de kaart van de NS zien dat het grote ontwerp stamt uit de tijd dat de Zuiderzee nog bestond.

Een andere erfenis is dat er ooit een strikte scheiding was tussen stadsvervoer, streekvervoer en landenvervoer. De kunst is nu om enerzijds plezier te blijven houden van wat we geërfd te hebben en anderzijds om ons daar niet door te laten afremmen. Wij hebben behoefte aan een nieuw ontwerp van ons OV. De ambitie zou daarbij moeten zijn een fijnmazig net in bijvoorbeeld de Randstad. Zo’n fijnmazig net moet het mogelijk maken dat iedereen die werkt en woont in de Randstad voor het woon-werkverkeer gebruik kan maken van de kortst denkbare lijnen met de hoogst denkbare frequentie in het OV zonder vertraging door lange overstap tijden.

De auto-industrie heeft in de afgelopen tijd niet stilgezeten. Het comfort dat hoort bij het autorijden is daardoor veel groter dan het comfort dat we gewend zijn van het OV. Een gevolg daarvan is dat velen nu kunnen leven met grote vertraging in de file. In de toekomst wordt de auto wellicht nog aantrekkelijker als de bediening volledig wordt geautomatiseerd ten gevolge van zelfrijdende technologie. Aan de andere kant zijn er ook grote verbeteringen mogelijk in het OV zowel op het gebied van comfort als op het gebied van informatie over nu eenmaal soms onvermijdelijke vertragingen.

Het ligt voor de hand dat het plan van de NS wordt gebaseerd op de te verwachten revolutie in de logistiek. Begrippen als meeliften, carpoolen, Uber en big data zullen een geheel andere lading krijgen. Auto’s en bussen zonder chauffeur zullen een belangrijke rol gaan spelen. De lengte van treinen en zelfs de breedte van het spoor zullen op de helling gaan. Een soort buizenpost voor personenvervoer moet niet worden uitgesloten. De grens tussen eigen vervoer en openbaar vervoer zal vervagen.

Mijn voorstel aan onze politici is, vraag aan de directie van de NS wat er nodig is om over bijvoorbeeld zeven jaar te beschikken over een OV in Nederland waardoor een overgroot deel van de Nederlanders verleid wordt om te kiezen voor het OV in plaats van de auto. Accepteer daarbij ook voorstellen die het huidige mandaat van de NS overtreffen. Zo kan ik mij voorstellen dat men zal vragen om aanpassingen in de sfeer van de ruimtelijke ordening of om een fusie met Pro-Rail, streekvervoer en plaatselijke vervoerders. Ik weet niet of het allemaal nodig is maar het zou geweldig zijn om de denkkracht van deze grote aanbieder van OV te gebruiken voor een plan om buiten de bestaande kaders te denken. Uiteraard kunnen ook andere partijen met kennis van het OV helpen met het overbodig maken van de eigen auto.