Jaap van Manen

Maak het makkelijker om werkgever te zijn

Door Jaap van Manen,

Dit stuk is tevens gepubliceerd op 18 juli in het Financieele Dagblad.

In het Financieel Dagblad vroeg de nieuwe voorzitter van VNO-NCW aandacht voor de verplichtingen die werkgevers hebben om bij hun werknemers premies en belastingen in te houden en vervolgens af te dragen. Hij kwam met het voorstel om werknemers zelf verantwoordelijk te maken voor de afdracht. Ook in het Financieel Dagblad werd het voorstel ter zijde geschoven als niet realistisch. Er werd op gewezen dat er werknemers zijn die de bijbehorende verantwoordelijkheid niet aan zouden kunnen, bijvoorbeeld vanwege alcoholproblemen.

Ik vind dat afwijzen buitengewoon onverstandig. Nederland heeft dringend behoefte aan nieuwe arbeidsplaatsen. Ondernemers kunnen die creëren, maar zullen dat alleen doen als de voordelen voor hen opwegen tegen de nadelen. In dat kader is het begrijpelijk dat het ontslagrecht is versoepeld. Ook is het begrijpelijk dat veel werknemers bereid zijn tot omscholing en verhuizing. Maar er is meer wat we kunnen doen. Het terugdringen van administratieve verplichtingen die samenhangen met het zijn van werkgever, bijvoorbeeld. Het in dienst nemen van een werknemer betekent dat in een onderneming diepgaande kennis aanwezig moet zijn over belastingen en sociale verzekeringen. Ook moet er een ingewikkelde salarisadministratie worden opgezet en procedures voor betaling, inhoudingen en afdracht worden ingevoerd. Nederlandse werkgevers hebben ongevraagd en onvermijdelijk een functie als financieel dienstverlener op het gebied van beloningen.

De samenleving vertrouwt het tijdig betalen van belastingen en premies wel toe aan werkgevers maar niet aan werknemers. Die laatsten worden daarmee weggezet als minder kundig en minder gedisciplineerd. Ik vind dat een nogal twijfelachtige motivatie. Er is ook een beter te begrijpen reden om werkgevers op te blijven zadelen met deze administratieve lasten. Die reden is gelegen in het schaalvoordeel dat een werkgever kan behalen. Naar mate je het gehele proces moet verzorgen voor meer werknemers, worden de zorgen en de kosten die je als werkgever hebt, per werknemer lager. Dat schaalvoordeel gaat vooral tellen als je kan werken met honderden werknemers. Het telt helemaal niet bij één werknemer en nauwelijks bij vijf werknemers. Nieuwe werkgevers worden geconfronteerd met een grote hindernis: de salarisadministratie en alles wat daarbij komt. Het gevolg daarvan is dat minder mensen werkgever willen worden en dat er minder arbeidsplaatsen worden gecreëerd. Daar kunnen wij wat aan doen.
Werknemers kunnen werken met een bankrekening en zij kunnen de betreffende instanties machtigen om verschuldigde belastingen en premies automatisch te innen. Werknemers krijgen dan keuzevrijheid: de instanties sturen hun nota en de werknemer betaalt die door zelf geld over te maken, of de instanties sturen een nota aan de werknemer en halen enige dagen later het bijbehorende bedrag af van de betreffende bankrekening. De Belastingdienst en de instanties voor de sociale verzekeringen werken met één loket. Het enige wat een werkgever hoeft te doen, is het doorgeven van de namen en de sofinummers van de werknemers, het bijhorende salaris en de mutaties daarin. Gegevens omtrent de burgerlijke staat en het aantal kinderen kunnen door de uitvoeringsinstanties zelf worden opgehaald.

Traditioneel wordt in Nederland gewerkt met het heffen bij de bron. Maar de tijden zijn veranderd en de kwaliteit van de administratieve processen bij de fiscus is aanzienlijk verbeterd. Niet voor niets zegt de fiscus: leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker.

Deze verandering zal beslist leiden tot een lastenvermindering bij werkgevers. Het is de vraag of dit zal leiden tot meer kosten bij de uitvoeringsinstanties. Een diepgaande analyse van baten en lasten van wijzigingen zal nut hebben. Daarbij zal blijken dat uitvoeringsinstanties schaalvoordelen kunnen halen die voor veel werkgevers ondenkbaar zijn.

Ten slotte is het van grote betekenis dat voor werknemers inzichtelijk wordt gemaakt wat wordt betaald aan belastingen en premies. Het voorgestelde systeem bevordert de inzichtelijkheid. Zeker bij mutaties in het salaris — bij verhoging in een bestaande baan of bij wisseling van baan — is het van betekenis dat mensen zich realiseren wat de wijziging inhoudt. Daarbij gaat het zowel om het beschikbaar nettoloon voor de werknemer als om de totale loonkosten voor de werkgever. Als de bijbehorende geldstromen lopen via de eigen bankrekening dan zal men zich meer bewust zijn van de hoogte van de bedragen.