Jaap van Manen

Ondernemers eurolanden, verenigt u!

Door Jaap van Manen,

Dit stuk is tevens gepubliceerd op 23 januari in het Financieele Dagblad.

Kartels zijn al enige decennia uit den boze. Het lijkt er tegenwoordig op dat kartels per definitie crimineel zijn. Maar men schijnt te zijn vergeten dat kartels heel lang heel gewoon werden gevonden. Er was een tijd dat kartels bij mochten dragen aan stabiliteit en aan het voorkomen van uitbuiting.
Nu is concurrentie het toverwoord en samenwerking staat daarmee al gauw in een verkeerd daglicht. Op de arbeidsmarkt mag overigens wel worden samengewerkt. Collectieve arbeidsovereenkomsten komen tot stand door onderhandelingen van kartels van werknemers en kartels van werkgevers. Door een grote redelijkheid van de onderhandelingspartners hebben deze kartels kunnen bijdragen aan de economische stabiliteit. Loonmatiging werd en wordt regelmatig met verve bepleit en gerealiseerd. Zo heeft men regelmatig kunnen voorkomen dat loonstijgingen plaatsvonden die slecht zouden kunnen zijn voor de omvang van de economische bedrijvigheid en daarmee voor de werkgelegenheid. Je zou kunnen zeggen dat een combinatie van harde concurrentie tussen ondernemingen en loonmatiging door middel van constructief arbeidsvoorwaardenoverleg hebben bijgedragen aan het beteugelen van de inflatie. Met name de spiraalwerking van loonstijging, gevolgd door prijsverhoging die weer leidde tot extra looneisen, werd doorbroken.

Het probleem van vandaag is dat de inflatie veel te laag is. We hebben al enige tijd inflatie die ligt onder de doelstelling die geldt voor de landen in het eurogebied. De consensus lijkt te zijn dat we in de komende jaren goed geholpen zouden zijn met een inflatie van 2%. Iets daarboven zou volgens sommige economen ook niet erg zijn, want we hebben iets in te halen. Men spreekt wel eens over een wens van reflatie. Het zou mooi zijn als de ondernemers samen zouden besluiten om alle werknemers jaarlijks een loonsverhoging te geven van 2% en dat te blijven doen totdat de doelstelling van 2% inflatie behaald is. Uiteraard zou deze loonsverhoging in het bedrijfsleven gevolgd moeten worden door een verhoging van de lonen in de publieke sector, inclusief de overheid. Verder zouden de uitkeringen moeten aangepast worden, evenals het minimumloon. Dat draagt allemaal bij aan de beoogde verhoging van de inflatie.

Waar we in tijden van een inflatiespiraal spraken van prijscompensatie zouden we dan kunnen spreken van prijsstimulatie. Ondernemers zouden immers de loonsverhogingen kunnen doorberekenen aan hun klanten door middel van een prijsverhoging. Helaas mogen ondernemers geen afspraken maken om dat te bereiken. Want daartegen bestaat de kartelwetgeving. Bovendien is het van belang dat we in een open economie leven en dat de buitenlandse concurrenten met plezier omzet van onze ondernemers kunnen afpikken, omdat zij niet meedoen met de loonsverhoging en de daaruit voortvloeiende prijsstimulatie. Maar ik kan mij voorstellen dat het bedrijfsleven in Europa de koppen bij elkaar steekt en onderzoekt hoe de inflatie weer op een gewenst peil gebracht kan worden. Dat vraagt om een constructieve opstelling van overheden en van de vakbeweging. Misschien moet zelfs de in Europa geldende kartelwetgeving al dan niet tijdelijk op de helling.

Economen zijn het er over eens dat de ECB onze grote economische problemen niet zelfstandig op kan lossen. Ook blijkt keer op keer dat gekozen politici er niet in slagen de problemen op te lossen. Ik zou zeggen: ondernemers in alle eurolanden, verenigt u! Bespreek allereerst wat nodig is om de doelstelling van 2% inflatie te realiseren en doe dan een voorstel aan de overheden en de vakbeweging. Het bedrijfsleven heeft ons welvaart gebracht en kan ons ongetwijfeld nog meer welvaart brengen. Het oplossen van het inflatietekort van vandaag kan daar ook nog wel bij. Zo’n actie lijkt revolutionair maar als je er goed naar kijkt, past deze goed bij de verantwoordelijkheid voor een stabiele economische ontwikkeling die ondernemers al veel vaker hebben genomen.

Het zal niet eenvoudig zijn om het Europese bedrijfsleven snel te mobiliseren, maar onmogelijk is het niet. De Europese ondernemers die elkaar nu net ontmoeten in Davos, zouden dit onderwerp vandaag of morgen in de wandelgangen kunnen bespreken. En politici kunnen wellicht een stimulerende en faciliterende rol spelen. Nadat we jaren lang geloofden in moordende concurrentie zouden we nu meer de nadruk moeten leggen op constructieve samenwerking.