Geert de Jong

Wendbaar, Weerbaar, Executiekracht: noodzakelijke self assessment voor organisatie

Door Geert de Jong,

Lange tijd zijn organisaties geconfronteerd geweest met vooral incrementele veranderingen in hun omgeving. De laatste jaren is echter in toenemende mate sprake van grote en frequente veranderingen. Economische, technologische en sociale ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op en stellen organisaties voor nieuwe uitdagingen. Het lijkt erop dat organisaties meer en meer in ongewenste situaties terecht komen waarbij zaken veel complexer zijn dan ze willen erkennen. Daarbij gaat het vaak om onverwachte ontwikkelingen die voor de organisatie zo complex zijn dat ze het vermogen van de organisatie te boven gaan om deze ontwikkelingen tijdig te herkennen om vervolgens er adequaat op in te kunnen spelen.

Organisaties dienen zich veel nadrukkelijker bewust te zijn van de mate van turbulentie in hun omgeving en vervolgens het vermogen in de organisatie te ontwikkelen om “gepast” in te spelen op die ontwikkelingen. Daarbij gaat het om het creëren van een “dynamisch evenwicht” tussen de eisen vanuit de omgeving (van bijvoorbeeld een stabiele tot een hyper competitieve omgeving) en investeringen in het vermogen van de organisatie om daar effectief op te reageren.

Eigen ervaring maakt duidelijk dat het hierbij gaat om belangrijke en moeilijke bestuurlijke opgaven. Enerzijds gaat het om een inschatting van de huidige en te verwachten omgevingsturbulentie (frequentie van veranderingen, mate van complexiteit en beschikbaarheid voor informatie). De toekomst is nauwelijks te voorspellen, dus deze inschatting vereist een scenarioachtig verkenningsproces. Het gaat hier vooral om de bewustwording in de organisatie van de “onvoorspelbare” toekomst en het “gevoelig” worden voor belangrijke ontwikkelingen.

Anderzijds speelt het bestuurlijke vraagstuk om “greep” te krijgen op het vermogen van de organisatie om adequaat in te kunnen spelen op deze omgevingsvraagstukken. Eigen onderzoek maakt duidelijk dat het daarbij gaat om drie soorten organisatorische opgaven. De eerste opgave richt zich op de wendbaarheid van de organisatie. Onder “wendbaarheid” (ook wel aangeduid als “aanpassingsvermogen”) wordt verstaan de mate waarin de organisatie in staat is om te reageren op (onverwachte) veranderingen die plaatsvinden binnen en buiten de organisatie en deze veranderingen kan benutten. De tweede opgave richt zich op de “weerbaarheid” van de organisatie. Onder “weerbaarheid” (ook wel aangeduid met incasseringsvermogen) wordt verstaan de mate waarop een organisatie in staat is om met tegenslagen om te gaan. De derde opgave richt zich op de “executiekracht” van de organisatie. Onder “executiekracht” (ook wel aangeduid met daadkracht) wordt verstaan de capaciteit om ideeën en plannen die aanwezig zijn binnen de organisatie om te zetten in resultaat.

Bij het inschatten van het huidig en gewenst vermogen van de organisatie om in te spelen op de omgevingsturbulentie (in termen van wendbaar, weerbaar en executiekracht) is het belangrijk om deze te beschouwen op het niveau van sleutelfunctionarissen (hoe zit het met de wendbaarheid, weerbaarheid en executiekracht) het organisatie niveau en het netwerk of keten waarin de organisatie opereert.

Zoals hiervoor aangegeven gaat het om het creëren van een “dynamisch” evenwicht tussen de eisen van de omgeving en het vereiste vermogen van de organisatie om daar effectief op te reageren. Te veel investeren in het vergroten van dit organisatie vermogen kan ten koste gaan van de winstgevendheid, te weinig investeren brengt het risico met zich mee van een kwetsbare organisatie.

Bij Strategic Management Centre is in het afgelopen jaar zowel in de literatuur als in de praktijk intensief onderzoek gedaan naar omgevingsturbulentie en de gevolgen daarvan voor wendbaarheid, weerbaarheid en executiekracht. Daarbij is de benadering dat sleutelfunctionarissen in de organisatie veel bewuster en actiever bezig moeten zijn met het verkennen van de omgeving en daaraan gekoppeld het vermogen van de organisatie om daar mee om te gaan. Het lijkt alsof organisaties passief ontwikkelingen afwachten en daarmee onvoldoende in staat zijn in te spelen op wat er echt nodig is. De afgelopen recessie heeft duidelijk gemaakt dat het absoluut noodzakelijk is om continue bezig te zijn met de vraag of de organisatie wel in staat is om in te spelen op onverwachte dingen die buiten kunnen gebeuren. Het lijkt alsof organisaties nog steeds verrast worden door hun omgeving en daardoor in grote problemen komen.

Op de website (www.scmlaren.com) staat dit onderzoek met de daar bijbehorende zelf-assessment beschreven. Dit self assessment is een waardevol hulpmiddel gebleken in het bespreekbaar krijgen van de huidige en toekomstige omgeving en het vereiste vermogen van de organisatie om daar effectief op in te spelen. Bestuurders en managers zijn hierbij graag uitgenodigd om de self assessment te gebruiken voor een gestructureerd gemeenschappelijk denkproces over de toekomst van hun organisatie (zie ook analyse schema hieronder).